Categories: Aktivnosti
98 Comments »

INTERNACIONALNA ROMSKA UNIJA SRBIJE
IRU SRBIJA

INTERNATIONAL RROM UNION OF SERBIA
IRU OF SERBIA

DEKLARACIJA ( o razlozima i namerama) INTERNACIONALNE ROMSKE UNIJE SRBIJE

Internacionalna Romska Unija Srbije je deo svetske
organizacije Roma (Inenational Romani Union) čije je
sedište u Beču (Vienna).
Predsednik Internacionalne Romske Unije – Srbije je
Novica Mitić, koji je i blagajnik ove organizacije na
medjunarodnom nivou.
Potpredsednik je Đorđević Siniša, sekretar IRU za
Srbiju je Slaviša Milošević. Kontakt :
e-mail: irusrbija@yahoo.com, tel- fax: +381 12 213 328

POŽAREVAC, AVGUST, 2007. god.
Saradnik na deklaraciji: Dragana Stanisavljević, sociolog
Romi su populacija bez koje bi svet bio siromaÅ¡no i užasno dosadno mesto. Bez njih bi umetnost bila bez mnogih ostvarenja, kojima su jedino Romi mogli biti inspiracija i podsticaj; romski temperament, divlja lepota romskih žena, snalažljivost, odnos prema životu, umeće preživljavanja, urodjeni talenti, pesma igra, noÅ¡nja, … obogatili su život svima koji su imali sreće da žive blizu njih. Film, muzika, slikarstvo književnost, moda,… dosezali su svoje vrhunce prikazujući romsku kulturu.(Viktor Igo – Zvonar bogorodičine crkve ,Miguel Servantes- Cigančica, Žorž Bize-Karmen, Dejvis Robertsin – Orfejeva lira, Luiza Dauti- Vatre u noć, Bora Stanković -KoÅ¡tana, … svojom muzikom su izvrÅ¡ili snažan uticaj na flamenko muziku, upečatljiva lica romskih muÅ¡karaca, lepih romskih žena i dece na mnogim su slikarskim platnima; filmovi: Skupljači perja, Dom za veÅ¡anje, Cigani lete u nebo, Crna mačka beli mačor,… Očaravajuća romska muzika i pesma, proslavila je mnoge pevače, kompozitore i kafane. Ipak niko na planeti ne ume tako dobro da ih odsvira i odpeva, do samih Roma.
Na žalost, veliki broj Roma ode sa ovog sveta neznajući kakva su inspiracija stvaralaštvu i šta su poklonili čovečanstvu,( osim muzike sa kojom žive i bez koje ne vole da žive) Romi ne saznaju nikad da je njihova Karmen fatalnija od svih fatalnih žena sveta, ne pročitaju nikada ni jednu pripovetku ili roman o sebi, ne pogledaju ni jednu pozorišnu predstavu, sliku ili fotografiju u kojima su, baš oni, Romi, bili umetnikov povod i inspiracija.
Na romskom kulturnom nasledju i muci mnogi su se promovisali, obogatili i bogate, a oni sami, stalno ostaju zaglibljeni u bedi i na marginama društva. Ono malo pripadnika Roma, koji su se izvukli iz tog „začaranog kruga“ I dalje se posmatraju sa podozrenjem, nikada do kraja prihvaćeni od zajednice. Svesni tog činjeničnog stanja često pribegavaju prikrivanju svog porekla, odbacivanju svoje kulture i kidanju svih suvišnih socijalnih veza sa pripadnicima svog naroda.
U Srbiji postoji veliki broj vladinih i nevladinih organizacija koje se direktno ili posredno bave romskim pitanjem, ipak ova populacija nije bitno poboljÅ¡ala svoj druÅ¡tveni položaj. Same organizacije nekada, odnosno pojedinci koji ih vode, ( bilo da su Romi ili neromi) nemaju dobru ili nemaju nikakvu, strategiju u reÅ¡avanju ovog kompleksnog problema. Nadam se da će INTERNACIONALNA ROMSKA UNIJA – SRBIJE biti organizacija koja će pomoći u reÅ¡avanju bar nekih problema, napaćenog romskog naroda, koji je u Srbiji trpeo viÅ¡e nego Romi u drugim državama, zbog sveopÅ¡te bede uzrokovane neodgovornom politikom iz koje su proizaÅ¡li: ratovi, izolacija, bombardovanje,…
rečju, nebriga za život, a romski posebno.
Moja će pomoć, u tom smislu, biti nesebična.

Sa poštovanjem, Dragana Stanisavljević, sociolog

NEKOLIKO REÄŒI O NAMA ROMIMA

Romska populacija poreklom je iz Indije, njeno raseljavanje iz matične zemlje datira se u 10. vek. Romi sebe ne nazivaju Ciganima, ali ih drugi često nazivaju i oslovljavaju upravo ovim imenom. Termin Cigani, Tzigane, Zincali, Cigany,… potiče iz grčkog i latinskog jezika,
(lat. adsincani), koji se u doba Vizantije koristi kao pežorativan termin ( oni koje ne treba dirati). Razlozi su bili verskog karaktera i odnosili se na jeretičko i sektaško ponašanje ove populacije, koja se bavila magijom i i proricanjem sudbine. Osim naziva Cigani za ovu etničku grupu koriste se i sledeći nazivi: Madžup i Gabel, u Albaniji i Crnoj Gori, Cigojner u Holandiji i Nemačkoj, Sigejner u Danskoj, Čigonai u Litvaniji, Gitano u Španiji, Kauli u Iranu, Lambani ili Rabaru u Indiji, naziv Džipsi, koji se koristi u engleskom jeziku, izveden je od reči Egipat, obzirom da se smatralo da im je to poreklo.
Većina današnjih Roma živi u Evropi, brojnost ove populacije procenjuje se različito, pri čemu podatke treba uzeti sa rezervom, zbog različitih okolnosti, o kojima će kasnije biti reči. Distribucija Roma je po nekim izvorima sledeća: 250 000 u Rumuniji, 55 000 u Nemačkoj, 44 000 u Španiji, 17 000 u Poljskoj, 150 000 u Srbiji, 139 000 u Rusiji, 117 000 u Iranu,
42 000 u Turskoj, 14 000 u Irskoj, 10 000 u Grčkoj. 10 000 u Austriji, 21 000 u Francuskoj, 22 000 u Kanadi, 231 000 u Bugarskoj, 76 000 u Slovačkoj …

Prema „ Minority Right Group International“- Liegeois i Gheorge, 1995

Država minimum maksimum

Albania 90,000 100,000
Austria 20,000 25,000
Belarus 10,000 15,000
Belgium 10,000 15,000
Bosnia-Herzegovina 40,000 50,000
Bulgaria 700,000 800,000
Croatia 30,000 40,000
Cyprus 500 1,000
Czech Republic 250,000 300,000
Denmark 1,500 2,000
Estonia 1,000 1,500
Finland 7,000 9,000
France 280,000 340,000
Germany 110,000 130,000
Greece 160,000 200,000
Hungary 550,000 600,000
Ireland 22,000 28,000
Italy 90,000 110,000
Latvia 2,000 3,500
Lithuania 3,000 4,000
Luxembourg 100 150
Macedonia 220,000 260,000
Moldavia 20,000 25,000
Netherlands 35,000 40,000
Norway 500 1,000
Poland 50,000 60,000
Portugal 40,000 50,000
Romania 1,800,000 2,500,000
Russia 220,000 400,000
Serbia- Montenegro 400,000 450,000
Slovakia 480,000 520,000
Slovenia 8,000 10,000
Spain 650,000 800,000
Sweden 15,000 20,000
Switzerland 30,000 35,000
Turkey 300,000 500,000
Ukraine 50,000 60,000
United Kingdom 90,000 120,000

Cela Evropa
(aproksimativno) 7,000,000 to 8,500,000

Internacionalna Romska unija konstatovala je na sedmom svetskom kongresu (2004.god Italija) da u Evropi živi 12 000 000 Roma ( npr. u Rumuniji 4,5 miliona Roma, u Bugarskoj 2,8 miliona Roma, u Madjarskoj 1,8 miliona Roma… podaci o broju Roma u Srbiji poklapaju se sa procenom iz prethodne tabele).
Romi nisu verski unifikovani, pripadaju hrišćanstvu ili muhamedanstvu, to ukazuje da su kao i drugi narodi bili pod naletom verskih uticaja, kojem je bilo izloženo i drugo stanovništvo u okruženju.
Odnosno prihvatali onu veru kojoj je pripadalo većinsko stanovništvo, na prostoru gde su se nastanjivali.
Romi govore romskim jezikom, o čijem se poreklu još uvek polemiše, on je blisko povezan sa indo-evropskim jezicima (Indija, Pakistan), novija istraživanja ukazuju na povezanost sa sinhalskim jezikom (Šri Lanka). Romski jezik ima svoje varijetete: Engleski - romski, Srpski – romski, Čergarski – romski (Norveška), Jermenski – romski, Tavringerski – romski (Švedska), Romski- kalo (Španija).
U Srbiji su od romskih dijalekata najzastupljeniji ARLIJSKI i GURBETSKI.

POSLEDNJIH GODINA ZAGOVARA SE UPOTRABA DVOSTRUKOG „R“ PRI PISANJU IMENA ROMI, (RROM), JER SE „R“ I „RR“, RAZLIČITO IZGOVARAJU NA ROMSKOM.

Romi su nomadski narod koji je 10.veka napustio Indiju (Telesna konstitucija i osobine krvnih grup, karakteristične su za severnoindijske kaste ratnika).Na Balkan stižu u 15. veku. Uzroci seoba Roma su i danas nepoznanica, pretpostavlja se da su iz niske društvene kaste Hindusa bili regrutovani kao plaćenici, a zatim dobili status kaste ratnika. Ova okolnost podrazumevala je slanje prema zapadu u cilju odbrane od Islama. Druga pretpostavka: da su ih muslimanski osvajači uzimali kao roblje, a kasnije i angažovali u vojnoj službi.
Postoje značajne razlike unutar romske populacije, teritorijalno, kulturološki i dijalektološki. Po ovim kriterijumima ona se deli na četiri osnovne grupe:

KALDERAŠI (kovači, najbrojniji su, ima ih na Balkanu, centralnoj Evropi i Severnoj Americi)
HITANOSI – KALE ( vrsni zabavljači Francuska i Afrika)
MANUŠI –SINTI (putujući zabavljači i cirkusanti, Alzas, Nemačka)
ROMNIÄŒALI (Velika Britanija, Severna Amerika)
Unutar ovih grupa postoji niz podgrupa: ÄŒurari, Sinti, BojaÅ¡i, BaÅ¡alde, Ungarice…

Osim primarnog razloga odbacivanja ( jeres), nomadski način života doprineo je ukorenjivanju odbacivanja ove etničke grupe. Sedelačko stanovništvo sa nepoverenjem je gledalo na populaciju koja se „ seljaka“, koja je tamnoputa, koja se ne vezuje ni za teritoriju ni za ljude koji ih okružuju. Kulminacija ovog stava prema Romima surovo se, i masovno materijalizovala kroz nacističku (rasističku) ideologiju i Drugi svetski rat, u kojem je (procenjuje se) ubijeno oko 500 000 Roma.
Romi su tokom vremena prihvatili i prihvataju sedelački način života, ipak netrpeljivost ( otvorena ili prikrivena) je prisutna kod stanovniÅ¡tva koje živi oko njih. Odnos prema Romima opterećen je velikim brojem predrasuda i stereotipa (da su skloni kriminalu, da ne vole da rade, da su prljavi, da žive od socijalne pomoći,…) koje su generator različitih oblika diskriminacije ove populacije. SiromaÅ¡tvo i beda ( kao sveobuhvatna kategorija) glavna su karakteristika ove populacije u mnogim državama, a u Srbiji posebno.( Ovo su konstatovala sva socioloÅ¡ka istraživanja na teritoriji Srbije, mada se, i bez tih podataka, posmatranjem može uočiti težak položaj ove etničke grupe).

Postavlja se suštinsko pitanje, da li su, i koliko, za svoj položaj odgovorni Romi ili su isključivi krivci neromi. Pretpostavka je da se krivci nalaze na obe strane, što će ova deklaracija pokušati da ( delimično) razjasni i ukaže na moguće načine pomoći i zaštite Roma kako od drugih , tako i od njih samih.(Deklaracija Internacionalne Romske Unije biće „putokaz“ naših akcija u budućnosti)

Poboljšavanje svih aspekata položaja Roma, negovanje romske kulture i tradicije, i Integracija Roma u srbijansko društvo, primarni je zadatak Internacionalne Romske Unije -Srbije.

Ciljevi udruživanja Internacionalne romske unije Srbije definisane su statutom, što znači da se pomenuta integracija u srbijansko društvo mora manifestovati kroz ostvarenje sledećih prava romskog naroda:

Pravo na podjednake uslove obrazovanja i vaspitanja dece

Pravo na ravnopravni tretman pri zapošljavanju

Pravo na socijalnu pomoć porodicama i pojedincima koji nemaju dovoljno sredstava za normalam život

Pravo na kulturno i tradicionalno nasledje Roma

Pravo na korišćenje romskog jezika

Pravo na izbor u organe lokalnih uprava i druge državne organe

Pravo na udruživanje i zajedničko delovanje sa drugim udruženjima gradjana na teritoriji Republike srbije i na teritoriji drugih država Evrope i sveta.
(pomenuta prava za koja se zalažemo zakonom su regulisana,ali je njihova primena u svakodnevnom životu nepostojeća ili incidentna pojava)

Pre nego što predjemo na osnovne karakteristike romske populacije u Srbiji smatramo neophodnim da pojasnimo već nekoliko pomenuti pojam bede, koja je česta (učestalija nego kod bilo koje društvene grupe) pojava i karakteristika romske populacije.

Å TA JE TO BEDA?
Beda se u sociologiji i društvenoj teoriji objašnjava kao najteži oblik siromaštva. Beda je višedimenzionalna društvena pojava koja može biti uzrokovana oskudicom u prirodi ili društveno-ekonomskim odnosima. Ona se dakle u društvu proizvodi, čak i kada postoje sve materijalne i prirodne pretpostavke da bude iskorenjena. Beda je u tom smislu izraz nehumanih, nepravednih, izrabljujućih, društveno – klasnih, uslova i pravila života u jednom društvu. Siromaštvo je termin koji se upotrebljava da označi nejednakost i relativni udeo društevenih grupa u akumuliranom i postojećem društvenom bogatstvu.
Beda je socijalno – patoloÅ¡ki proces, to je teÅ¡ko stanje oskudice koja ugrožava podjednako i psihičke i fizičke ljudske sposobnosti. Ona je generator delikvencije, alkoholizma, prostitucije, različitih oblika nasilja, samoubistava, ubistava, socijalne izolovanosti, beskućniÅ¡tva, invaliditeta, kriminaliteta, manjka socijalne participacije …
U uredjenim državama posebnim postupkom utvrdjuje se „linija bede“ koja se odredjuje kao neophodan iznos u novcu za održavanje elementarne egzistencije. Pojedinci, odnosno porodice koji se nalaze ( prema propisanim pravilima) ispod pomenute „linije“ priznaje se status siromaha o kojem se stara država.
Ima i drugih metoda za odredjivanje bede koje ovde nemožemo izlagati, evo samo nekoliko parametara koji se koriste: nepismenost i bedno obrazovanje, mladost odnosno starost (nedoraslost i iznemoglost) pojedinaca koji su neprihvatljivi kao radna snaga, pol, rasa, hendikepiranost. Parametri se zbirno posmatraju i na osnovu indeksa odredjuje nivo nadprosečnog negativnog rizika za bedu.
Kada govorimo o bedi treba posebno naglasiti da je beda poseban stil života, sociolozi ga nazivaju „Kultura bede“ koja sublimira : poseban sistem vrednosti, ponaÅ¡anja, verovanja… Ne radi se samo o nestaÅ¡ici novca, već o totalnoj pojavi koja obuhvata:
LoÅ¡e stanovanje, loÅ¡u ishranu, slabo ili nikakvo obrazovanje, loÅ¡e zdravstveno stanje, bedan tržiÅ¡ni položaj, bedno odevanje, osobene porodične odnose, …
Sve pomenute bede: prehrambena, stambena, zdravstvena, obrazovna i kultura bede, je društveno uslovljena patnja, stradanje, rečju vrsta ropstva. To je čoveka nedostojan i neslobodan način života.
Da se ne zaboravi: Religije su kroz istoriju čovečanstva veličale i mistifikovale bedu opravdavajući i prikrivajući njenu društveno – državnu genezu, ukorenjenu u eksploataciji, nehumanosti i društvenim protivrečnostima.
Broj siromašnih u svetu se ne smanjuje, naprotiv povećava se i pored snažnog tehničko- tehnološkog napretka. Romska populacija je, posmatrano kroz istoriju čovečanstva i Srbije, stalno ruku pod ruku sa bedom, tako da se u tom smislu ona može posmatrati kao izolovana etnička grupa u Srbiji čiji se položaj nije značajnije menjao, bez obzira kakvi su se pozitivni ili negativni trendovi dešavali u samom društvu. To nam sugeriše zaključak da država ( osim deklarativno) nikada nije posvetila dovoljno pažnje za iskorenjivanje svih oblika bede kod romske populacije. Možemo ad hoc konstatovati da su se iz začaranog kruga bede „izvlačili“ samo oni pojedinci ili porodice koji su sopstvenom snalažljivošću i sticajem okolnosti „snašli“. Sistemski i sistematski pristup, pomoć i uvažavanje ove populacije nikada nije bio ozbiljan. Treba ipak napomenuti da je ovo pitanje pokrenuto zahvaljujući demokratskim promenama od 2000. god. te da danas postoji zakonska podloga i nekoliko ozbiljnih organizacija i aktivista, na teritoriji Srbije i Evrope, koji su čitav problem pokrenuli sa mrtve tačke.
Šta je posebno važno napomenuti kada je u pitanju beda?
„Sociolozi smatraju da izlaz iz siromaÅ¡tva na teorijskom planu valja tražiti u okvirima teorije druÅ¡tvene slojevitosti i promene, a ne teorije kulture siromaÅ¡tva. Od shvatanja o kulturi siromaÅ¡tva i bede do ideologije okrivljavanja žrtve, nije dalek put. … Najkraće rečeno, ideologija okrivljavanja žrtve i akcija koja iz nje proističe svodi se na to da ne treba menjati druÅ¡tvo nego žrtvu tog druÅ¡tva.“
(Sreten Vujović,1993, Romi i stanovanje, zbornik M. Macura (ur)

NEKE ZNAÄŒAJNIJE OSOBINE ROMSKE POPULACIJE NA TERITORIJI SRBIJE

Oslovljavanje Roma

Doseljavanje Roma na Balkan datuje se različito, ali se sa sigurnošću zna da ih već na početku 15. veka ima u Srbiji. Različiti su termini kojima se oslovljava romska populacija u Srbiji: Cigani, Jadjupci, Madjupi, Djupci, Mandovi, Faraoni, Firge, ÄŒergari, Gurbeti, Vretenari, Koritari…
Poslednjih godina sve se češće njihova populacija u svakodnevnom govoru oslovljava i naziva terminom Romi. Imenica Rom ne obeležava samo pripadnika etničke zajednice već je u romskom jeziku značenja čovek , odnosno ljudi u množini.(„Rom“ – pripadnik romskog naroda, „Rom“ – čovek, „Roma“- ljudi). U svim medijima i javnim kominikacijama, opšte je prihvaćeno pravilo da se isključivo oslovljavaju Romima. Termin Cigani i drugu gore pomenuti (pežorativni ) nazivi često se upotrebljava u popularnim pesmama ali i lepoj književnosti, pri čemu nisu u službi vredjanja već dočaravanja mentalitetsko – folklornih osobina ove populacije.
Ipak ne treba prevideti činjenicu da se termin Cigani često upotrebljava u svakodnevnom govoru kod neroma i Roma, te da je najčešće ( ne uvek) negativno konotiran, diskriminatorski, sa namerom da unizi, i ukaže na manju vrednost ovih ljudi. (npr: „ciganska posla“, „svadja se kao cigani“, „ ciganska sorto“,“ prljav kao ciganin“, deci se preti : „daću te ciganima ako nisi dobar“ … Ove svakodnevne, uzgredne rečenice, izraz su predrasuda, stereotipa, diskriminatorskog i potcenjivačkog odnosa prema Romima; mogu se čuti u svim starosnim, statusnim, obrazovnim, polnim, etničkim i drugim druÅ¡tvenim grupama. Indikator su neravnopravnog položaja ove druÅ¡tvene grupe ali i netrpeljivosti i Å¡ovinizma.

Da se podsetimo: Å¡ovinizam obuhvata prezir, mržnju, netoleranciju, agresivnost i negativne predrasude o pripadnicima drugog naroda, posebno suseda. Å ovinista mistifikuje nacionalnu istoriju i neguje pozitivne predrasude o vrednosti sopstvene nacije. Idealna podloga za „cvetanje“ Å¡ovinizma su: ksenofobija, zatvorenost nacionalne ekonomije, nedemokratsko druÅ¡tveno uredjenje, neprosvećenost, siromaÅ¡tvo, socijalne tenzije,… autoritarna ličnost je nosilac Å¡ovinizma.

Brojnost romske populacije u Srbiji

Prvi popis koji je u Srbiji evidentirao romsku populaciju je iz 1921. godine.
-Srbija - 16 674 Roma
-Makedonija - 14 489 Roma
-Banat - 3 704 Roma
-Baranja i Bačka - 652 Roma

Hrišćanske su ( u Srbiji pravoslavne) i muslimanske veroispovesti, govore Romskim, Srpskim, VlaÅ¡kim , Albanskim, Madjarskim i meÅ¡avinom jezika. Za romsku populaciju tradicionalno se vezuju zanimanja: svirača, pevača, potkivača, džambasa (krotitelji konja), kovača, vretenara, i jedan broj zemljoradnika. U novije vreme pored nekih tradicionalnih zanimanja ( pevači, svirači) za romsku populaciju vezuje se bavljenje trgovinom robe iz inostranstva (Turska, Bugarska, Madjarska, Kina…) na uličnim tezgama - polulegalno, skupljanje sekundarnih sirovina, rad u komunalnim preduzećima, sezonski poslovi, nadničarenje, teži fizički poslovi za koje nije potrebna kvalifikacija,… i zanimanja koja su izvan i protivzakonita, poput organizovanog prosjačenja, ilegalnih kockarnica i sl. Neke romske porodice žive isključivo od humanitarne i socijalne pomoći.
U uslovima ekonomske krize, ratnog okruženja i terora na Kosovu, sankcija, opšteg siromaštva, besposličarenja i sveopšte nebrige za ljudski, i život uopšte u Srbiji, jedan deo romske populacije emigrirao je u evropske zemlje i privremeno ili zauvek napustio prostor Srbije. To se odnosi i na Rome sa Kosova koji su raseljeni u Srbiju ili neku od evropskih zemalja.
Na pitanje koliko Roma danas živi u Srbiji, nema preciznog odgovora, a upravo taj podatak mora biti početak svake globalne akcije za rešavanje, kompleksnog romskog pitanja. Uvid u šarenilo i drastičnu različitost u brojkama zabrinjavajući je indikator je mnogih pojava , ali za nas najznačajnije – nebrige za
Rome.
Popisom stanovništva iz 1991. godine u Srbiji je živelo 140 237 Roma, ( od toga na Kosovu 45 745, u Vojvodini 45 745)

Popisom stanovništva iz 2002. godine u Srbiji je živelo 108 193 Roma.(broj Roma izmedju dva popisa, opao je za 32 044 lica, mimo svakog očekivanja. Stručnjaci ovaj podatak objašnjavaju etničkom mimikrijom koja je uslovljena pežorativnim odnosom od strane države i drugih etničkih grupa.
Otvoreni nacionalizam koji postoji u Srbiji naučio ih je opreznosti prilikom izjašnjavanja o nacionalnoj pripadnosti)

„Minority Right Group International“, Liegeois i Gheorghe, 1995, procenjuje romsku populaciju u Srbiji i Crnoj Gori od minimum 400 000 do 450 000 roma.

Romski predstavnici i lideri procenjuju broj Roma u Srbiji od 500 000 do
800 000

Istraživanje sprovedeno 2002 godine konstatovalo je 247 591 pripadnika Roma u 593 romska naselja, koja okupljaju najmanje 15 porodica, odnosno
100 ljudi. Po mišljenju grupe autora koja je osmislila i sprovela istraživanje, u ovim naseljima živi tek 70% romske populacije.

Pomenuto sociološko Istraživanje iz 2002. godine, „Romska naselja, uslovi života i mogućmosti integracije Roma u Srbiji“ (dr Božidar Jakšić, dr Miloš Marjanović, dr Dragoljub Djordjević, dr Djokica Jovanović, mr Goran Bašić, dr Sreten Vujović), Internacionalna Romska Unija – Srbije smatra dragocenim izvorom podataka o romskom narodu. Takodje, način posmatranja i sugestije u rešavanju nagomilanih problema Roma, opredelili su nas da podatke iz ovog istraživanja prihvatimo kao putokaz za aktivnosti, koje će, (nadamo se) doprineti poboljšanju života Roma i celog srbijanskog društva.(preuzeti su, i navedeni, oni podaci koji najslikovitije pokazuju težak položaj većeg dela romske populacije u Srbiji.
( detaljnije na: www.humanrights.gov.yu)

Šta nam „poručuju“ brojke

U Srbiji postoje 593 romska naselja koja su veća od 15 porodica, odnosno u njima živi više od 100 Roma ( autori ovog istraživanja naglašavaju da verovatno postoje naselja u kojima živi više od 100 ljudi, odnosno više od 15 porodica koja ovom prilikom nisu evidentirana i zbog toga nisu obradjena. Takodje istraživanjem nisu obuhvaćena ona naselja u kojima živi više od 100 roma, odnosno više od 15 romskih porodica, ali koji nisu koncetrisani na jednom mestu ili ulici. Naselja u kojima Romi žive zajedno sa većinskim stanovništvom ocenjeni su kao socijalno – ekonomski integrisan, te nisu bili predmet interesovanja ovog istraživanja.)

Od 593 naselja, 285 je gradskih, ostala su prigradska ili ruralna.
Najveća koncentracija romskih naselja je u Beogradu – 102 romska naselja
U sedam opština Mačvanskog okruga zabeleženo je 81 romsko naselje.
Å umadija ima 25 romskih naselja.
Braničevski okrug 34 veća romska naselja ( 20 u opštini Požarevac)
Pomoravski okrug 9 romskih naselja.
Rasinski okrug 15 romskih naselja.
Kolubarski okrug 18 romskih naselja.
Podunavski okrug 16 romskih naselja.
Jablanički okrug 22 romska naselja.
Pčinjski okrug 20 romskih naselja.
Nišavski okrug 19 većih romskih naselja.
Pirotski okrug 8 romskih naselja.
Toplički okrug 8 romskih naselja.
Raški okrug 10 romskih naselja.
Zlatiborski okrug 2 romska naselja.
Moravički okrug 7 romskih naselja.
Borski okrug 8 romskih naselja.
Zaječarski okrug 7 romskih naselja.
Severno-bački okrug 6 romskih naselja.
Zapadno-bački okrug 15 romskih naselja.
Severno-banatski okrug 21 romsko naselje.
Južno-bački okrug 50 romskih naselja.
Sremski okrug 45 romskih naselja.
Srednje-banatski okrug 32 romska naselja.
Južnobanatski okrug 12 romskih naselja.

- U ovim naseljima (više od 15 porodica odnosno 100 ljudi) živi 247 591 Roma. Od toga, 201 353 Roma starosedelaca i 46 238 Roma raseljenih sa Kosova. Istraživači pretpostavljaju da 30% pripadnika romske populacije nije obuhvaćeno ovim istraživanjem.
- Ukoliko je pretpostavka tačna u Srbiji živi, približno,354 000 Roma.
- U ruralnim sredinama evidentirano je 44,8% romskih naselja pomenutog tipa, u gradskim sredinama 52,7% naselja.
- Istraživanje ukazuje da su Romi odavno prestali sa nomadskim načinom života, 47,3% naselja podignuto je početkom prošlog veka. U poslednjoj deceniji (1992 -2002 godine) podignuto je svega 4,9% novih romskih naselja.
- Prema dobijenim rezultatima samo 28% romskih naselja u Srbiji je nastalo planski, 34,6% je podignuto bespravno, a 35, 4% naselja se bespravno proširilo oko planski podignutog jezgra naselja.
- Kvalitet života u nekom naselju meri se infrastrukturom kojom ono raspolaže. U svim regionima Srbije postoje različiti tipovi romskih naselja od slamova i nehigijenskih (45,3%), pretežno uredjenih(44%) do onih koja su uredjena, samo 11%, (obično mešovito Romsko i neromsko stanovništvo u kojem je Romsko stanovištvo manjina)
- Do 62% romskih naselja vodi dobar ili dotrajao asfaltni put, 26,4% čine zemljani putevi, dok 0,3% naselja nema trasiranog puta.
U romskim naseljima, tek je 33,1% ulica regulisano i asfaltirano, u 21,7%, od ukupnog broja naselja, postoje pretežno regulisane ulice, u 44,3% ulična mreža ne postoji ili je u povoju. Ovaj podatak ocenjen je u istraživanju kao pokazatelj ne postojanja institucionalne brige o potrebama romske populacije.
- Sa električnom mrežom u romskim naseljima stanje je sledeće: U 93% romskih naselja postoji razvučena električna mreža. Bez električne mreže je 5,8% romskih naselja,u 3,4% naselja struju ima samo manji broj porodica. Oko 9% romskih naselja je bez električne energije. Veliki broj priključaka je ilegalan, lošeg napona, od kojih stradaju kućni uredjaji.
- Vodovodna mreža postoji u 47,1% naselja, u 18,6% naselja vodovod je dostupan većini porodica. Bez vodovoda je 27,3% naselja, 6,3% vodovodnu mrežu ima u manjem delu. Prisustvo vodovoda u naselju ne znači da je voda uvedena u stambene jedinice.
- Kanalizaciona mreža je razvučena u 24,2% istraživanih naselja, još 10,25% naseljau većem delu ima kanalizaciju. 65,1% naselja nema kanalizacionu mrežu.
- 41% romskih naselja ne poseduje dečiji vrtić, ako tome dodaamo da u još 21% naselja vrtić postoji, ali udaljen preko 1 km, i još 21,7% naselja sa udaljenošću do
1 km, dolazimo do podatka da u samo 15,9% romskih naselja postoji predškolska ustanova.
- Za decu u čak 20% romskih naselja školska ustanova je nedostupna. Škola se nalazi u neposrednoj blizini, istraživanjem obuhvaćenih naselja, u 21,5% slučajeva.
- Zdravstvene ustanove u neposrednoj blizini romskih naselja nalazi se u 16,8% slučajeva.
Policijska stanica se nalazi u neposrednoj blizini ili nadomak kilometra u 25% evidentiranih naselja. Dalje od kilometar ili nema policijske stanice, nailazimo u 73,8% naselja.
- Slično nepovoljno stanje konstatovano je kada su u pitanju ustanove kulture (pozorište, biblioteka, centar za kulturu), sportski objekti i mesne kancelarije.
- Prodavnica u romskom naselju postoji u 42,3% slučajeva, Udaljenih do 1 km i više od 1 km u 45,6% naselja, bez prodavnice u blizini je 9,7% naselja.
- Svoje preminule stanovnici evidentiranih romskih naselja najčešće sahranjuju na zajedničkim grobljima 63,4%, u zasebnom delu groblja u 15,6% naselja, posebno romsko groblje postoji u 15,9 % naselja, a stanovnici 1,2% naselja se sahranjuju izvan mesta življenja ( ovaj poslednji podatak odraz je rasizma).
…

Istraživanjem je obuhvaćeno i 700 romskih porodica i 350 neromskih (suseda)
što omogućava uvid u uslove života romske porodice u Srbiji.
- 85% porodica su stalni stanovnici svojih naselja od pre 1991.god.
- Interesantno je da ispitivane porodice svoje uslove stanovanja u skoro dve trećine slučajeva ocenjuju kao dobre, a jedna trećina kao loše. Objektivna procena uslova stanovanja dala bi sasvim drugačiju sliku.
- Opremljenost romskih domaćinstava pokazatelj je životnog standarda i ekonomskog statusa: 86% romskih porodica poseduje televizore, 66% štednjake i frižidere, 33% mašine za veš, 17,7% automobile, 1,4% mašine za pranje posudja. Istraživači naglašavaju da je reč o dotrajalim i zastarelim aparatima, kao i činjenicu da postoje porodice koje npr. poseduju mašinu za pranje veša ali ne i tekuću vodu da bi je koristili, ili slab napon struje koji ne omogućava korišćenje električnih aparata.
- Radio poseduju gotovo sve romske porodice.
- Samo 18,6% domaćina/ca je stalno zaposleno, 2,8% je penzionera ( nisu ni bili u prilici da dodju do stalnog zaposlenja koje bi im omogućilo sticanje penzije.)
68,4% je nezaposlenih, povremeno zaposleni 8,3%, na plaćenom odsustvovanju sa posla 1,6%.
- Ispitivani Romi jasno uočavaju da je zaposlenost nekog člana porodice ključno za život porodice. Romske porodice zaposlenje takodje navode kao prvi uslov integracije, a ne obrazovanje dece, što se često nameće kao model od strane organizacija i ustanava koje se bave Romima. (dete se, objektivno, nemože školovati ukoliko porodica nema izvor stalnih prihoda, uzgred u srbijanskom društvu postoji „vojska“ obrazovanih i nezaposlenih kao i veliki broj neobrazovanih a zaposlenih. Ovaj ozbiljan problem čitavog društva Romi možda nisu u stanju da definišu, ali ga svojim odgovorima u anketi razotkrivaju.)
- Kao primarnije od obrazovanja Romi navode i zdravlje, hranu, odeću i obuću, stambeni prostor.
- Jezička barijera smatra se jednim od značajnijih razloga ( pored siromaÅ¡tva) prekida Å¡kolovanja romske dece, koja ne mogu jednakom brzinom da savladaju gradivo, poput dece koja govore i uče na maternjem jeziku. Ipak, prema ovim podacima 48,4% romske dece redovno pohadja Å¡kolu. Koliko će dece okončati makar osnovnu Å¡kolu , od onih koji je pohadjaju, pitanje je koje ne daje ohrabrujuć odgovor. …
Ovo je samo deo pokazatelja koje smo preuzeli, da bi se indiferentnima ali i Romima pokazalo u kakvom je katastrofalnom stanju veći deo jedne etničke grupe na, početku trećeg milenijuma, u Srbiji.

Zabrinjavajuće, zar ne?

Neposredni ciljevi, zadaci i akcije Inernacionalne Romske Unije - Srbije

Da bi se ovako zapušteno stanje jedne populacije popravilo, neophodne su kontinuirane (državne, okružne i opštinske) osmišljene aktivnosti i bezbroj malih lokalnih akcija koje će poboljšati život, ne samo Roma, već i neroma koji žive u opisanom okruženju.
Sigurno su se neki od ovih pokazatelja tokom vremena, makar i simbolično, poboljšali obzirom na veliki broj organizacija, političkih, romskih i neromskih (medjunarodnih i nevladinih), i državu koja se zainteresovala za Rome. Romi konačno imaju i svoje predstavnike u parlamentu koji mogu glasno da govore i zastupaju interese svog naroda.
Ipak u jednom društvu koje je opterećeno nizom jednako teških problema kakvi su i romski, Romi će ( ukoliko se i sami ne angažuju) uvek biti na „listi čekanja“
za sve Å¡to im nedostaje.
Jedna tako nemoćma druÅ¡tvena grupa, (socijalno, ekonomski, politički…,) neće moći, nije u stanju da prevazidje i popravi postojeću situaciju, (samoangažova-
njem), bez podrÅ¡ke druÅ¡tva i organa uprave ( primene mera urbanističke, ekonomske, socijalne, obrazovne, zdravstvene, kulturne… politike).

INTERNACIONALNA ROMSKA UNIJA – SRBIJE zalagaće se za sledeće neposredne ciljeve :

1.Doslednu primenu svih zakona koji se direktno ili posredno odnose na romsku nacionalnu manjinu. Predlagaće i sugerisati ( preko romskih i drugih političkih organizacija ili akcija) donošenje i izmene zakonskih propisa koje mogu poboljšati težak i nezavidan položaj Roma u Srbiji.

2.IRU - Srbije pokretaće inicijative i predlagati reÅ¡enja problema Roma, romskih porodica, romskih naselja i romske populacije u Srbiji ( u oblasti obrazovanja i vaspitanja, zdravstvene i socijalne zaÅ¡tite, kvaliteta uslova života i stanovanja, kulturnog razvitka i nacionalne samosvesti i identiteta, posebna pažnja biće posvećena romskoj deci koja su u civilizacijskom zaostatku, kakav nije doživela nijedna generacija Roma, …)

3.IRU - Srbije će posebnu pažnju obratiti na probleme i položaj romskih žena koje su u dvostruko teškom položaju, kako zbog patrijarhalnih odnosa unutar romske porodice, ali i polne diskriminacije u srbijanskom društvu.

4.Podizanje opšteg nivoa nacionalne samosvesti, očuvanje i unapredjivanje identiteta i kulturnog razvoja Roma. Da se Rom ne stidi zato što je Rom.

5.Saradnja sa humanitarnim, romskim, nevladinim i državnim organizacijama i institucijama, lokalnih i centralne vlasti radi unapredjenja uslova života romske zajednice.

6.IRU – Srbije će ukazivati , pokretati postupke i voditi posebno računa o slučajevima diskriminacije ( etničke, verske, rasne,) u svim segmentima života od zapošljavanja i ostvarivanja zakonom utvrdjenih prava do neformalnih odnosa i slobodnog vremena.

7.IRU – Srbije radiće na suzbijanju predrasuda o Romima kroz različite vrste publikacija, članaka, propagandnog materijala, elektronskih, prezentacija i emisija ali, i zajedničkih akcija sa neromima u cilju približavanja i medjusobnog razumevanja.

8.IRU- Srbije posebnu pažnju će posvetiti uključivanju neroma u svoj rad i insistirati na medjusobnom uvažavanju svih ljudi. IRU – Srbije neće saradjivati sa onim organizacijama koje šire netrpeljivost prema drugim etničkim i verskim grupama, ili pak krivicu za težak položaj Roma prebacuju na drugi narod. Romsko pitanje je pre svega institucionalno, dakle državno, a ne pitanje odnosa Roma i neroma.

9.IRU-Srbije zahteva od zvaničnih i nadležnih organa države da utvrdi brojnost romske populacije u Srbiji.

10.IRU –Srbije zalagaće se i očekuje hitno raseljavanje neodrživih romskih naselja u ruralne ili urbane sredine sa uslovima za život koji su dostojni čoveka.

11.IRU – Srbije u potpunosti prihvata ocenu stručnjaka da romska integracija u srbijansko društvo mora eliminisati asimilaciju i gubitak romskog identiteta, zato će svoje konkretne akcije promišljati i stavljati na uvid ekspertima i relevantnim institucijama, imajući uvek na umu dobrobit Roma.

12.IRU- Srbije ukazivaće i boriće se protiv svih slučajeva manipulacije romima od strane Roma i neroma. ( politička zloupotreba je prisutna od strane nekih lokalnih funkcionera, političkih moćnika i direktora preduzeća, koji putem ucena ili podmićivanjem, romskim glasovima obezbedjuju vlast, takodje je primećeno da romski aktivisti koriste muku svog naroda da bi se lično bogatili i naplaćiju „besplatnu pomoć“)

13.IRU – Srbije smatra da odgovornost za svoj položaj ( bar minimalno) snose i Romi. Koliko god podaci ukazuju na bezizzlaznost iz začaranog kruga bede Romi moraju da prihvate odredjene civilizacijske tekovine i prihvate „pravila igre“ koja ne ugrožavaju njihov kulturn i nacionalni identitet. Da budemo precizniji, tekovine koje ne ugrožavaju ničiji kulturni identitet.
a)IRU- Srbije će u tom smislu posebnu pažnju posvetiti na širenju svesti o zanačaju održavanja pre svega lične higijene koja je u jednom delu romske populacije zanemarena, nevezano za uslove života, i predstavlja generator netrpeljivosti ali izdravstvenih problema Roma.
b)Romi takodje pokazuju vrlo ambivalentan odnos prema: državi, partijama, organizacijama i institucijana od kojih zavisi i njihov položaj. Sa jedne strane Romi su potpuno nezainteresovani ( misli se na najugroženiji deo romske populacije) za bilo koju javnu akciju ili inicijativu. Ta nezainteresovanost kreće se od nepoverenja i prezira do otvorenog suprotstavljanja. Sa druge strane od istih ustanova i organizacija Romi očekuju pomoć.
IRU-Srbije će sprovoditi akcije, u cilju promena štetnih navika i ponašanja Roma radi poboljšanja položaja romske populacije. Rečju, uticaće na one uzroke koji su isključivo u „romskim rukama“.

14. IRU Srbije zalagaće se i povezivati sa pojedincima i grupama ( formalnim i neformalnim) koje ulažu napore za ulazak Srbije u Evropsku Uniju, što izmedju ostalog podrazumeva i borbu za veći stepen demokratizacije srbijanskog društva, u svim segmentima života.

Na kraju da podsetimo i informišemo one koji ne znaju:

- DA SVI NOSE ZAJEDNIÄŒKO IME RROMI
- MEDJUNARODNI DAN ROMA JE 8 APRIL

- ROMSKA ZASTAVA JE DVOBOJNA, ZELENA SIMBOLIÅ E ZEMLJU A
PLAVA NEBO. CRVENI TOÄŒAK NA SREDINI ZASTAVE JE AÅ OKOVA
ÄŒAKRA, SIMBOL JE ROMSKE MATIÄŒNE ZEMLJE INDIJE

- ROMSKA HIMNA JE „DJELEM DJELEM“

Djelem djelem, lungone dromensa
Maladilem bahtale Romensa
Djelem djelem, lungone dromensa
Maladilem bahtale Romensa
Ay Romale, Ay chavale,
Ay Romale, Ay chavale,
Ay Romale, katar tumen aven
Le tserensa baxtale dromensa

Categories: Dokumenta
28 Comments »

Categories: Aktivnosti, Projekti
45 Comments »

Categories: Aktivnosti, Vesti
30 Comments »

Predsednik IRU Srbije Novica Mitić u ime Internacionalne Romske Unije Srbije ispraća Zorana i Novicu Mirkovića iz Velikog Crnića na redovno služenje vojnog roka  u Armiji Republike Srbije.

Categories: Aktivnosti
6 Comments »

Categories: Projekti, Vesti
23 Comments »

Categories: Zdravica roma
68 Comments »

Kompanija “ALBUS” doo iz Novog Sada donirala je 400 higijenskih paketića NVO “IRU-SRBIJA”. Ova organizacija  je iste dodelila izbeglim licima sa Kosova, koje se nalaze na teritoriji Grada Požarevca.

Ovom prilikom zahvaljujemo se “Albus” doo na nesebičnoj pomoći.

Categories: Donacije
48 Comments »

Categories: Novinski članci o IRU
26 Comments »

reklama1

Categories: Projekti
49 Comments »